Men neme een ketel water en zette die op het vuur… Jawel, bier brouwen lijkt verdacht veel op pakweg soep maken. Onder het motto ‘Wat uzelf doet, doet u goedkoper’ en dankzij een gratis spoedcursus van bierkenner en brouwmeester Jef Van den Steen schoolt u zichzelf in een mum van tijd om tot volwaardig amateurbrouwer.

Wat hebt u nodig?

De grondstoffen

  • 20 liter leidingwater
  • 7 kilo mout
  • 30 gram hopkorrels
  • 2 zakjes gedroogde biergist
  • 150 gram suiker

Het materiaal

  • Schrootmolen om de mout grof te malen
  • Brouwketel van minimaal 25 liter
  • Roerspaan
  • Gasbrander
  • Thermometer met een bereik van -10° tot 110°
  • Filtreerkuip
  • Opvangemmer van minimaal 30 liter
  • Kleine weegschaal om hop te wegen
  • Koeler (koperen buis in spiraalvorm)
  • Reinigings- en desinfecteermiddel
  • Gistvat
  • Waterslot om het gistvat af te sluiten
  • Plastic hevelslang
  • Een 60-tal beugelflessen van 33cl om het bier te bottelen

Het prijskaartje

Voor de grondstoffen betaalt u ongeveer 20 euro, voor het mate­ri­aal zo’n 400 euro. Proficiat! U bent vanaf nu officieel huisbrou­wer.

Meer info: www.brouwland.com

Hoe gaat u te werk?

Stap 1: maal de mout

Zonder mout kan u bier brouwen wel vergeten. Deze grondstof maakt men van gerst die in water wordt geweekt en vervolgens ontkiemt. Daardoor vormen zich binnenin de gerstkorrels enzymen, de onont­beerlijke eiwitten die het zetmeel van het graan afbreken en in suikers omzetten. Die suikers zullen op hun beurt tijdens het ver­gisten worden omgezet in alcohol en koolzuurgas. De graankorrels worden vervol­gens op hoge temperatuur gedroogd. Vanaf dan spreken we van mout. Er zijn drie soorten. Met bleke mout maakt u blond bier, met lichtgekleurde mout (die op hogere temperatuur is gedroogd) am­ber­kleurig bier en met gebrande mout donker bier.

JEF VAN DEN STEEN: “Bleke mout zit in elk bier, hoe donker het ook is. De lichtgekleurde en donkere mout bevatten immers geen levende enzymen, die nodig zijn om de versuikering te laten gebeuren. De hoeveelheid mout die je gebruikt, bepaalt hoe zwaar het bier wordt. Met weinig mout krijg je een tafelbier. Veel mout resul­teert in bier met een hoog alcoholgehalte.”

-> Maal de mout met de daartoe bestemde molen. In brouwerslatijn bent u nu aan het schroten. U bekomt een grof mengsel van gerstmeel en kafdeeltjes. Hiermee gaat u het beslag maken.

Stap 2: maak het beslag

Bier brouwen lijkt in het begin verdacht veel op soep koken.

-> U zet de ketel met 20 liter leidingwater op het vuur en laat het verwarmen tot een temperatuur van 54°. Maak hiervoor gebruik van de thermometer. Voeg de gemalen mout erbij en roer geregeld met de roerspaan, zodat zich geen klonters vormen en het beslag niet aanbrandt (tenzij u een gevorderd brouwer bent en uw bier een lichtjes gebrande toets wilt geven). Door vaak te roeren, versnelt en verbetert u het afbraakproces van de moutbestanddelen. Na tien minuten verwarmt u het beslag tot 64°. U bent nu overgegaan tot het zogenaamde maischen, waarbij de enzymen de moutbestanddelen afbre­ken en in suikers omzetten. Een halfuur later verhoogt u de tempe­ratuur tot 72°. Ten slotte verwarmt u na tien minuten het beslag tot 78°, waarbij alle enzymen worden gedood. Hun werk – de versui­kering – is namelijk voltooid. Een minuut later is het beslag klaar om gefilterd te worden.

VAN DEN STEEN: “Dit proces is bepaald door niemand minder dan Louis Pasteur, de Franse scheikundige en bioloog die de naar hem genoemde pasteurisatietechniek heeft ontwikkeld.”

Stap 3: filter het beslag

Een filtreerkuip kunt u kant en klaar kopen ofwel zelf maken door twee emmers in elkaar te schuiven, waarbij u uit de bovenste emmer de bodem snijdt en er een stuk fijnmazig gaas aanbrengt. In de andere emmer moet u onderaan een kraantje voorzien.

-> Giet het hete beslag in de filtreerkuip. De bedoeling is een zo helder mogelijke vloeistof uit het beslag te filteren. Deze sui­ker­houdende vloeistof heet wort en begint al een beetje op bier te gelijken. Maar we zijn er nog niet.

Stap 4: vang het wort op

-> Laat het beslag een tiental minuten rusten, zodat de kafdeel­tjes naar de bodem zakken. Zet de opvangemmer onder de filtreer­kuip, open het kraantje en laat het heldere wort in de emmer lo­pen. Het is nu klaar om met de hop gekookt te worden.

 Stap 5: kook het wort met hop

Hop is een klimplant, waarvan alleen de vrouwelijke bloemen of  hopbel­len worden gebruikt voor het brouwen van bier. Bepaalde hop­soor­ten geven bier zijn bittere smaak, andere soorten maken het bier aromatischer, sommige dubbeldoelhoppen doen beide.

VAN DEN STEEN: “Gebruik zeker niet te veel verschillende soorten hop. Het risico bestaat dan dat de verschillende smaken en aroma’s niet meer met elkaar zullen harmoniëren en dat je bier uit even­wicht raakt. Met een bitterhop en een aromahop kun je al een goed bier brouwen.”

-> Om het wort te hoppen, gaat u als volgt te werk. U zet de ketel opnieuw op het vuur, giet het wort erin en brengt het aan de kook. Voeg de hopkorrels – in het jargon: hoppellets, gedroogde en sa­mengeperste hopbloemen in korrelvorm – erbij en roer goed. Laat het mengsel zo’n anderhalf uur koken, waarbij de hop zijn bitter­heid aan het wort afgeeft. Voeg aan het einde van het kookproces eventueel nog wat aromahop toe. En ga zonder dralen over tot de volgende stap.

Stap 6: koel het wort snél af

-> Opgelet! Ga nu niet uitgebreid lunchen, want het wort moet zo snel mogelijk worden afgekoeld tot de vergistingstemperatuur van 20° à 22° is bereikt. Dat doet u door de koperen spiraalvormige koeler onder te dompelen in de vloeistof.

VAN DEN STEEN: “Zodra de temperatuur van het wort onder de 60° is gezakt, is het vocht bijzonder bevattelijk voor infecties door aanraking met bacteriën in de lucht. Daardoor zal je bier gaan verzuren. Bij onder andere geuze en Rodenbach is die verzuring noodzakelijk voor hun typische smaak, maar andere bieren worden er ondrinkbaar van.”

Stap 7: filter het wort

-> Giet het hete gehopte wort door een zeef of een filterdoek in het grondig gereinigde en gedesinfecteerde gistvat.

Stap 8: voeg de gist toe

Gist bestaat uit eencellige levende organismen. Bij de bierberei­ding gebruikt men speciale gistrassen, die u niet mag verwarren met de bakkersgist om brood te bakken. In het brouwproces zet biergist de suikers in het wort om in alcohol en koolzuurgas. Bo­vendien zal de smaak van uw bier grotendeels worden bepaald door de vergisting.

-> Vermeng de inhoud van het zakje gedroogde gist met een liter warm water, wacht een tiental minuten en voeg het mengsel toe aan het gekoelde wort.

VAN DEN STEEN: “Een tip om kosten te besparen. Als je in de buurt van een brouwerij woont, kun je daar gratis zo veel verse gist krijgen als je nodig hebt. In dit geval volstaat een halve tot een liter verse gist.”

Uw brouwsel is nu klaar om te worden vergist. U mag het vanaf dit ogenblik ook bier noemen. Meer bepaald: piepjong bier van hoge gisting.

Stap 9: laat het brouwsel vergisten

-> Sluit het gistvat af met een waterslot, dat ervoor zorgt dat het vocht niet in aanraking komt met de lucht, maar het koolzuur­gas wel laat ontsnappen. Als u het vat zonder waterslot afsluit, zal het na verloop van tijd ontploffen wegens een te grote hoe­veelheid koolzuur. Laat het prille bier een week vergisten in een ruimte met een constante temperatuur van 20 à 22 graden. Zet het vat daarna een week tot drie weken in de garage of de kelder, waar het een stuk koeler is. Zo kan het vooralsnog troebele bier lage­ren, waarbij de vaste deeltjes naar de bodem van het vat zinken. Zodra het is uitgeklaard, kan het nobele vocht worden gebotteld.

Stap 10: vul het bier af op flessen

-> Reinig en steriliseer de beugelflessen en laat de rubbertjes apart tien minuten in kokend water liggen om ze te desinfecteren. Doe een koffielepel suiker en een snuifje biergist in elke fles, om koolzuurgas te laten ontstaan en de hergisting op fles te be­werkstelligen. Hevel het bier via de gedesinfecteerde hevelslang over in de flessen. Vul ze tot 2 centimeter van de rand en sluit ze onmiddellijk af. Het bier kan nu nagisten op fles.

Stap 11: laat het bier hergisten op fles

-> Zet de flessen een week in een warme ruimte, bij een tempera­tuur van 25° à 26°. Zo kan het bier een tweede keer gisten in de flessen. Zet ze vervolgens rechtop in een koele ruimte zodat het bier kan rijpen. Na veertien dagen is het al op dronk.

VAN DEN STEEN: “Zelfgemaakt bier drink je best zo jong mogelijk. Als je het jaren laat liggen, zal het in tegenstelling tot onder andere geuzes en bepaalde trappistbieren niet beter worden, maar compleet bederven.”

Stap 12: degusteer uw zelfgebrouwen bier

-> Ha, het Grote Moment is aangebroken! Open een fles, giet het schuimende vocht in een schoon glas en geniet van uw eerste huis­gemaakte biertje. Gezondheid!

Is zelfgebrouwen bier lekker?

Als u onze richtlijnen nauwgezet volgt, kunt u bier van een accep­tabel niveau brouwen. Dat betekent: technisch correct gemaakt, voldoende parelend, met een stevige schuimkraag en een mooie smaakbalans tussen bitter en zoet. Uiteraard is uw gebrek aan er­varing vooralsnog een minpuntje. Maar hoe vaker u brouwt, des te beter u erin zal worden. En na verloop van tijd zult u beslist gaan experimenteren met temperaturen en hoeveelheden, met ver­schillende soorten mout, hop(bloemen) en gist, ongemoute granen, melkzuur, kruiden en specerijen, al dan niet gedroogd fruit, ge­brande suiker, enzovoort.

Tot slot nog een waarschuwing. Laat u beslist niet verleiden om een goedkoop bierbrouwpakket met moutextract aan te schaffen. Het ‘brouwsel’ dat u hiermee bekomt, heeft niets met echt bier te maken en is effenaf niet te zuipen.

Hoeveel geld spaart u als hobbybrouwer uit?

U moet uiteraard de investering in het materiaal in rekening bren­gen, dus hoe langer en hoe frequenter u brouwt, des te goedkoper het wordt. Een zelf gebrouwen liter bier kost u 1 à 1,50 euro. In de supermarkt telt u hiervoor in het beste geval het dubbele of driedubbele neer.