Vrouwen en bier

Een koppel stapt een café binnen. De man bestelt tripel of donker bier, de vrouw witte wijn of cava. Sofie Vanrafelghem (35) gruwt ervan. Want je kunt er donder op zeggen dat wat de vrouw drinkt, van zo’n bedenkelijk niveau is dat het een straf lijkt te zijn voor wie bier links laat liggen.

‘Mannen weten waarom!’

Worden brouwerijen misschien geleid door imbecielen? Hoe ze het in hun hoofd halen om zichzelf in de voet te schieten door vrouwen met één pennentrek uit hun doelgroep te weren, is één van de grootste mysteries uit de geschiedenis van de mensheid. Er is namelijk geen zinnige reden te bedenken waarom je je met een kwaliteitsproduct slechts naar de helft van de bevolking zou richten.

“Momenteel zien de brouwerijen in heel Europa, ondanks de toegenomen belangstelling voor bier, dat de consumptiecijfers dalen”, oppert Sofie Vanrafelghem, de meest invloedrijke bierpersoonlijkheid van Vlaanderen. “En dan merken ze dat ze twee grote marktsegmenten onvoldoende bereiken: ten eerste vrouwen en ten tweede gastronomie. Maar dat hebben ze louter aan zichzelf te wijten. Als je die segmenten stiefmoederlijk behandelt, moet je achteraf niet komen klagen. Alsof vrouwen alleen maar smaakpapillen hebben die zoet fruitbier zouden kunnen appreciëren… Ik ben gaan praten met een aantal marketingmanagers voor mijn boek Bier? Vrouwen Weten Waarom uit 2013. Sommigen van hen zeiden vlakaf dat het geen zin heeft: ‘Vrouwen drinken toch iets anders.’ Ongelooflijk hoe diep dat vooroordeel ingebakken zit.”

Zeker als je bedenkt dat bier oorspronkelijk een vrouwendrank was, die in het oude Babylonië uitsluitend door priesteressen mocht worden gebrouwen én gedronken. In de Middeleeuwen behoorde bier brouwen tot de huishoudelijke taken die doorgaans door vrouwen werden verricht. Maar vanaf de veertiende eeuw groeide langzaam maar zeker een industrie die op massaconsumptie was gericht. Artisanale brouwerijen gingen op steeds grotere schaal bier maken en na de Industriële Revolutie evolueerde bier van langsom meer naar een fabrieksproduct. Dat de kloof tussen vrouwen en bier ondertussen steeds groter werd, behoeft wellicht geen tekening.

Limonadeglas met ijsblokjes

“Er zijn talloze redenen voor die verschuiving”, aldus Vanrafelghem. “Eén daarvan is dat in herbergen waar brouwers indertijd hun bier leverden, behalve mannen alleen vrouwen van lichte zeden over de vloer kwamen. Voorts werden brouwsters door hun mannelijke collega’s uit het ambacht verdreven op het moment dat er serieus geld mee kon worden verdiend. Als je de geschiedenis van het bier in zijn geheel bekijkt, lijdt het geen twijfel dat vrouwen een cruciale rol hebben gespeeld. Hoe dom is het dus dat ze er nu zo weinig bij betrokken zijn? Maar het tij is aan het keren. In de wereldwijde craft beer-revolutie hebben vrouwelijke brouwers een belangrijk aandeel, terwijl ze steeds vaker onderscheidingen in de wacht slepen. Alleen jammer dat België wat dat betreft, achterop hinkt.”

BELGISCHE BIEREN: Ook de reuzen in de bierwereld zijn kennelijk ontwaakt. Lichtere, geparfumeerde en zelfs ‘bloat resistent’ (waarvan je dank zij een lager koolzuurgehalte niet opzwelt; red.) bieren als Carlsberg’s Eve, Foster’s Radler en Coors’ Animée werden met miljoencampagnes gelanceerd. Dergelijk ‘beer for beer haters’ – lees: bier voor vrouwen – bleek echter geen doorslaand succes te zijn.

SOFIE VANRAFELGHEM: Ook in België doen sommige brouwerijen hard hun best om zogeheten ‘vrouwvriendelijke’ bieren op de markt te brengen. Fruitesse van Liefmans, bijvoorbeeld. Een zoet fruitbier, dat wordt geserveerd in een limonadeglas met ijsblokjes. Naar mijn smaak een snoepwinkel in een glas. Veel te zoet, dus. Maar het slaat aan – ook bij mannen. (lacht) Andere zoete fruitbieren doen het overigens niet zo goed. Voor alle duidelijkheid: ik geloof niet in vrouwenbieren. Maar als je smaakpapillen nog niet gewoon zijn aan de verschillende smaken van bier, kun je best met een toegankelijk bier beginnen, zonder dat het zoet en fruitig moet zijn. Een instapbier kan dus best wel hoppig zijn. Bitterheid is geen probleem, als die maar afgerond is. In het kader van mijn project Vrouwen en Bier liet ik de voorbije jaren een tweehonderdtal vrouwenverenigingen kennismaken met bier. En wat blijkt? Op al die proeverijen vallen hoppige bieren het meest in de smaak. Vrouwen lusten bijna allemaal bier, alleen hebben ze het nog nooit geproefd.

BB: Omdat bier een dikmaker zou zijn?

VANRAFELGHEM: Dat is inderdaad het grootste vooroordeel. Terwijl melk, yoghurt of appelsap evenveel calorieën bevatten als gewoon blond bier. Bier is door de hop die erin zit, wel eetlustopwekkend – en daardoor een ideaal aperitief. Wie veel bier drinkt, zal meer zin hebben in vettige snacks. En daar krijg je dus een zogenaamde ‘bierbuik’ van, niet van het bier zelf.

Trouwen in een brouwerij

BB: Bier is volgens talloze vrouwen te zwaar. Geef ze maar een glaasje cava of witte wijn.
VANRAFELGHEM: Onzin! Cava heeft een alcoholgehalte van 12 %, Duvel van slechts 8 %. Ik pleit ervoor om bier in kleinere glazen te serveren, bij voorkeur uit een fles van 75 cl, die je samen kan delen. In restaurants zou je met bier moeten omgaan zoals met wijn. Bier is een geraffineerd ambachtelijk product, maar jammer genoeg zien mensen het in tegenstelling tot wijn nog vaak als een industrieel massaproduct.

BB: Nog geen tien jaar geleden was je naar eigen zeggen zelf nog een ‘white wine bitch’.

VANRAFELGHEM: Klopt. Al dronk ik ook rode wijn. (lacht) Toen ik op de middelbare school zat, probeerde ik mijn eerste pintje en dat vond ik veel te bitter. Zoete kriek vond ik ook maar niets. Tijdens mijn studies in Gent probeerde ik Westmalle Tripel en dat was het eerste bier dat ik lekker vond: vol, gecompliceerd, veel karakter. Ik was aan het studeren voor wijnsommelier en dacht dat het smaakpalet van bier bijzonder beperkt was, maar toen ging er een nieuwe wereld voor mij open. Ik probeerde mijn moeder en mijn vriendinnen bier te laten waarderen, wat geen gemakkelijke opgave was. Maar het lukte en toen dacht ik: er moeten er nog duizenden vrouwen zijn die ik kan overtuigen. Voor alle duidelijkheid: het is niet mijn bedoeling om mannen aan de deur te zetten. Integendeel. Ik ben weleens een feministe genoemd in een krant, maar dat klopt niet. Ik wil gewoon in café’s en restaurants zowel mannen als vrouwen zien genieten van lekker bier. Elke keer als ik in de krant zie dat Belgen de grootste cavadrinkers ter wereld zijn, breekt mijn hart. Ik heb mezelf vijf jaar gegeven om de mentaliteit bij vrouwen te veranderen.

BB: Een werk van lange adem?

VANRAFELGHEM: Ja. Er zijn verschillende stappen: af en toe bier, geregeld bier, bier op een familiefeest, bier op een trouwfeest. Zoals ik. (lacht) Mijn man en ik trouwden enkele jaren geleden bij Duvel Moortgat. Gerenommeerde bierchefs zoals Hilaire Spreuwers creëerden voor de gelegenheid een uniek gerecht. Ik zou het zo opnieuw willen doen… (lacht)